Hashimoto, inaczej limfocytarne zapalenie tarczycy typu Hashimoto, to jedna z najczęściej diagnozowanych chorób autoimmunologicznych na świecie. Charakteryzuje się przewlekłym stanem zapalnym tarczycy, który prowadzi do stopniowego obniżania jej funkcji. W Polsce choroba Hashimoto dotyka głównie kobiet, ale coraz częściej diagnozowana jest również u mężczyzn i dzieci. Poniższy artykuł będzie przewodnikiem po diagnostyce tej choroby. Podpowiemy, jak rozpoznać objawy, jakie badania są niezbędne oraz na co zwrócić uwagę, by skutecznie zarządzać chorobą. Zapraszamy i życzymy przyjemnej lektury!
Czym jest choroba Hashimoto?
Choroba Hashimoto, a właściwie autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, po raz pierwszy opisana w 1912 roku przez japońskiego lekarza Hakaru Hashimoto (1881–1934), obecnie uznawana jest za jedną z najczęściej występujących przewlekłych chorób autoimmunologicznych. Rozwój przewlekłego limfocytarnego zapalenia tarczycy, wynika z nieprawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, który atakuje własne tkanki – w tym przypadku tarczycy. Choroba ta charakteryzuje się obecnością autoreaktywnych limfocytów infiltrujących tarczycę oraz autoprzeciwciał skierowanych przeciwko peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) i tyreoglobulinie (anty-TG).
Skutkiem tego są zaburzenia w syntezie hormonów tarczycy, co prowadzi do niedoczynności tego gruczołu. Na początkowym etapie choroby możliwe jest jednak wystąpienie łagodnej lub umiarkowanej nadczynności tarczycy, spowodowanej uwolnieniem nadmiernej ilości hormonów z uszkodzonych komórek. Diagnoza limfocytarnego zapalenia tarczycy opiera się na badaniach obrazowych i laboratoryjnych, takich jak stwierdzenie hipoechogenicznego miąższu tarczycy w badaniu USG, podwyższone miano przeciwciał anty-TPO i/lub anty-TG oraz zwiększony stężęnia hormonu tyreotropowego (TSH).
Przyczyny i objawy Hashimoto – co warto wiedzieć?
Jak dotąd nie są znane powody, dla których układ odpornościowy atakuje własne komórki- w tym tarczycę. Predyspozycje genetyczne uznawane są za główny czynnik wpływający na rozwój choroby Hashimoto, determinując zwiększoną skłonność układu odpornościowego do reakcji autoimmunologicznych.
Najczęściej połączenie wielu czynników, takich jak predyspozycje genetyczne, płeć żeńska, wiek, występowanie innych schorzeń autoimmunologicznych determinuje ryzyko rozwoju choroby.
Istnieją także czynniki środowiskowe, takie jak niedobory żywieniowe(np. selenu i witaminy D), ekspozycja na niektóre substancje chemiczne oraz przewlekły stres.
Koniecznie sprawdź, dlaczego ruch jest ważny w chorobie Hashimoto!
Objawy i skutki choroby
Hashimoto może rozwijać się przez długi czas bez wyraźnych symptomów lub dawać objawy podobne do innych schorzeń, co utrudnia postawienie wczesnej diagnozy.
Objawy sugerujące rozwój Hashimoto:
- nieregularne miesiączki i trudności z zajściem w ciążę,
- problemy skórne, takie jak suchość skóry oraz łamliwość włosów i paznokci,
- uczucie chłodu,
- przyrost masy ciała,
- zmienne nastroje,
- przewlekłe zmęczenie i brak energii.
Powikłania wynikające z Hashimoto:
- zaburzenia gospodarki lipidowej i węglowodanowej
- zwiększone ryzyko insulinooporności
- niepłodność u kobiet w wieku rozrodczym,
- zwiększone ryzyko poronień lub przedwczesnych porodów,
- rozwój depresji.
TSH, FT3, FT4, czyli o tym, jakie badania należy wykonać
Rozpoznanie choroby Hashimoto opiera się na wykonaniu kilku podstawowych badań diagnostycznych. Na początek należy oznaczyć poziom TSH (hormonu tyreotropowego), FT4 (wolnej tyroksyny), a także anty-TPO (przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej).
Badanie krwi najlepiej przeprowadzić rano, na czczo – ostatni posiłek należy spożyć na 8–12 godzin przed wizytą w laboratorium. Ważne jest również, aby wykonywać badania w tym samym laboratorium i o tej samej porze dnia, co zapewni większą wiarygodność i porównywalność wyników.
Dodatkowe badania diagnostyczne
W celu uzyskania pełniejszego obrazu choroby diagnostyka może być rozszerzona o: oznaczenie FT3 (wolnej trijodotyroniny) i anty-TG (przeciwciał skierowanych przeciwko tyreoglobulinie).
Endokrynolog zwykle zleca także wykonanie USG tarczycy, które pozwala na ocenę wielkości, kształtu, struktury i położenia gruczołu. Dzięki temu badaniu można wykryć ewentualne nieprawidłowości.
Interpretacja wyników badań a choroba Hashimoto
Znacznie podwyższony poziom anty-TPO zazwyczaj wskazuje na obecność choroby Hashimoto. Jeśli jednak wyniki anty-TPO tylko nieznacznie odbiegają od normy, może to sugerować inne schorzenia tarczycy, takie jak niedoczynność. W przypadku, gdy podwyższony poziom anty-TPO nie wiąże się z odchyleniami w stężeniu TSH, lekarz może zalecić jedynie regularne badania kontrolne.
W przebiegu choroby Hashimoto poziomy hormonów tarczycy, takich jak FT3 i FT4, mogą początkowo pozostawać w granicach normy, natomiast wraz z rozwojem niedoczynności tarczycy ulegają obniżeniu. Jednocześnie obserwuje się wzrost stężenia hormonu tyreotropowego (TSH).
Orientacyjny zakres wartości referencyjnych wynoszą:
- FT3: 3,0–7,5 pmol/l,
- FT4: 9,0–20,0 pmol/l,
- TSH: 0,2–4,5 mj.m./l.
Należy jednak zaznaczyć, że wartości referencyjne mogą się różnić w zależności od laboratorium.
Niekiedy poziom anty-TPO może pozostawać w granicach normy , przy jednocześnie podwyższonym stężeniu przeciwciał anty-TG. Przeciwciała anty-TPO stanowią jednak bardziej czuły i swoisty marker choroby Hashimoto, natomiast anty-TG mają znaczenie uzupełniające w diagnostyce.
Przeczytaj także: Nadczynność i niedoczynność tarczycy – podstawy
O czym pamiętać w suplementacji w przypadku Hashimoto?
Suplementacja w przypadku Hashimoto powinna przede wszystkim wspierać funkcjonowanie tarczycy oraz pomagać w utrzymaniu prawidłowego poziomu TSH i
W przypadku suplementacji przy Hashimoto szczególną uwagę należy zwrócić na witaminę D, która odgrywa ważną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego. Badania wskazują, że osoby cierpiące na tę chorobę częściej zmagają się z jej niedoborem w porównaniu do osób zdrowych, a jej suplementacja może przyczynić się do obniżenia poziomu przeciwciał anty-TPO – typowych dla Hashimoto. Witaminy A, C i E, pełniące funkcję silnych antyoksydantów, wykazują działanie przeciwzapalne, co może spowalniać proces zapalny zachodzący w tarczycy. Dodatkowo wspierają one produkcję hormonów tarczycy oraz mogą zwiększać przyswajanie selenu, który jest istotnym składnikiem w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy. Witamina C może wspomagać wchłanianie lewotyroksyny i uczestniczyć w syntezie tyrozyny, natomiast witamina E może wspierać integralność naczyń krwionośnych, co w niektórych przypadkach może ograniczyć obrzęki występujące przy chorobach tarczycy. Dowiedz się również, jak jeść przy chorobie Hashimoto!
Inne składniki, o których warto wspomnieć
Selen i cynk odgrywają równie istotną rolę, wpływając na produkcję i przemiany hormonów tarczycowych. Niedobory tych pierwiastków są częściej obserwowane u osób z Hashimoto, co może wymagać ich suplementacji po wcześniejszej konsultacji z lekarzem lub dietetykiem.
Mioinozytol, znany z korzystnego wpływu na wrażliwość na insulinę, wspiera transport glukozy do komórek, co może być szczególnie przydatne u osób z zaburzeniami metabolicznymi N-acetylocysteina (NAC) może wspierać procesy detoksykacyjne organizmu, które u osób z Hashimoto mogą przebiegać mniej efektywnie.
Niektóre adaptogeny, takie jak różeniec górski, pomagają organizmowi lepiej radzić sobie ze stresem, wspierając regulację hormonów stresu i poprawiając zdolność adaptacji do trudnych warunków. Bakopa może wspierać funkcje poznawcze, co jest istotne dla osób zmagających się z problemami koncentracji i pamięci, często towarzyszącymi Hashimoto.
Cynk, oprócz swojej roli w syntezie hormonów tarczycy, pełni wiele innych funkcji w organizmie, a jego odpowiednia ilość wspiera nie tylko zdrowie tarczycy, ale również ogólną kondycję organizmu. Suplementacja tych składników powinna być jednak dostosowana indywidualnie, na podstawie potrzeb danej osoby i wskazań specjalisty.
Podsumowując, choroba Hashimoto to przewlekłe schorzenie autoimmunologiczne, które wpływa na funkcjonowanie tarczycy, prowadząc często do jej niedoczynności. Istotną rolę w diagnostyce odgrywają badania takie jak TSH, FT3, FT4 oraz oznaczenie przeciwciał anty-TPO i anty-TG. Odpowiednie zarządzanie chorobą obejmuje właściwą suplementację, wspierającą funkcjonowanie tarczycy i redukcję stanu zapalnego, co może znacząco poprawić jakość życia pacjentów.
Bibliografia:
- pacjent.gov.pl, Hashimoto – zatrzymaj rozwój choroby, online: https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/hashimoto-zatrzymaj-rozwoj-choroby-0, dostęp: 15.01.25.
- Lachowicz K., i in., FIZJOLOGICZNE ASPEKTY POSTĘPOWANIA DIETETYCZNEGO W CHOROBIE HASHIMOTO, Kosmos Problemy Nauk Biologicznych, Tom 68 2019, s. 201-214.
- Luty J., Bryl E., Choroba Hashimoto — aspekt genetyczny i środowiskowy, Forum Medycyny Rodzinnej 2017, tom 11, nr 1, 1–6.
- Zagrodzki P., Kryczyk J., Znaczenie selenu w leczeniu choroby Hashimoto, Postepy Hig Med Dosw (online), 2014; 68: 1129-1137.
