Poranek bez kawy? Dla wielu z nas to scenariusz trudny do wyobrażenia. Jedna filiżanka potrafi rozjaśnić myśli, przyspieszyć rytm serca i dodać energii na cały dzień. Ale co, jeśli zmagasz się z chorobą Hashimoto? Czy picie kawy nadal jest bezpieczne, czy może zaburzać wchłanianie leków i pogarszać samopoczucie?

Hashimoto to autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, które często wymaga codziennego przyjmowania hormonów tarczycy, takich jak lewotyroksyna. Niestety, to właśnie ta codzienna poranna rutyna – lek i kawa – może nie być tak niewinna, jak się wydaje. Pojawiają się pytania: ile czasu trzeba odczekać między tabletką a pierwszym łykiem kawy? Czy ilość filiżanek dziennie ma znaczenie?

Charakterystyka i działanie kawy 

Kawa wytwarzana jest z nasion rośliny kawowca. Zawierają one naturalnie kofeinę, choć istnieją też odmiany bezkofeinowe. Napój ten powstaje poprzez palenie i mielenie tych ziaren, a obecnie zalicza się go do najczęściej spożywanych używek na świecie. Globalna produkcja kawy wynosi około 10,7 miliona ton rocznie. W sklepach dostępny jest szeroki wybór odmian: od kawy rozpuszczalnej, mielonej i ziarnistej, przez smakowe, aż po wersje typu „3 w 1” i warianty bezkofeinowe. Najlepszym wyborem dla osób szukających naturalnego produktu będzie kawa ziarnista – najmniej przetworzona. Kawa zawiera również cenne minerały, takie jak sód, wapń, potas i magnez.

Kofeina, obecna w wielu rodzajach kawy, jest głównym powodem, dla którego napój ten cieszy się tak dużą popularnością. Jej ilość w jednej filiżance może się wahać – od 50 do nawet 150 mg, w zależności od typu i sposobu parzenia. Uznaje się, że korzystne dla organizmu spożycie kofeiny to około 200 mg na dobę, co odpowiada mniej więcej czterem filiżankom. Kofeina działa stymulująco na ośrodkowy układ nerwowy – wspomaga koncentrację, poprawia czas reakcji oraz wpływa pozytywnie na nastrój. Ponadto przyspiesza rytm serca, wzmacnia jego skurcze, przyczynia się do zwiększenia tempa metabolizmu oraz zwęża naczynia krwionośne w mózgu, co może przynieść ulgę w przypadku migreny.

Jakie są zalety picia kawy?

Kawa to nie tylko źródło aromatycznej przyjemności, ale również napój o wielu korzystnych właściwościach zdrowotnych, które znajdują potwierdzenie w badaniach naukowych. Regularne, umiarkowane spożywanie kawy może przynieść szereg korzyści dla organizmu, zarówno w wymiarze fizycznym, jak i psychicznym.

Jedną z najbardziej odczuwalnych zalet picia kawy jest jej zdolność do eliminowania uczucia zmęczenia. Zawarta w niej kofeina działa pobudzająco, zwiększając czujność, energię oraz motywację do działania. Oprócz tego poprawia koncentrację i pamięć, co czyni kawę popularnym wyborem wśród osób uczących się, pracujących umysłowo czy prowadzących intensywny tryb życia. Dodatkowym atutem jest poprawa nastroju – picie kawy może sprzyjać pośrednio wydzielaniu neuroprzekaźników takich jak dopamina czy serotonina, które odpowiadają za odczuwanie przyjemności i dobrego samopoczucia.

Z punktu widzenia zdrowia fizycznego, kawa wykazuje silne właściwości przeciwutleniające. Dzięki obecności polifenoli i innych związków bioaktywnych neutralizuje wolne rodniki, co  przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka rozwoju nowotworów, zwłaszcza wątroby, jelita grubego czy prostaty. Kawa wpływa także korzystnie na układ pokarmowy – przyspiesza metabolizm i wspiera perystaltykę jelit, co może ułatwiać trawienie.

Korzyści z jej spożywania obejmują również układ sercowo-naczyniowy. W umiarkowanych ilościach kawa może obniżać ryzyko wystąpienia chorób serca, zawału czy udaru mózgu. Co więcej, badania sugerują, że osoby regularnie sięgające po kawę są mniej narażone na rozwój cukrzycy typu 2 oraz marskości wątroby. W przypadku mężczyzn wykazano również mniejsze prawdopodobieństwo pojawienia się kamicy żółciowej.

Na koniec warto wspomnieć o wpływie kawy na układ nerwowy – jej spożywanie może redukować ryzyko zachorowania na chorobę Parkinsona, dzięki ochronnemu działaniu na komórki nerwowe.

Czy osoby z Hashimoto powinny pić kawę? 

Odpowiedź na pytanie, czy kawa wpływa na zdrowie tarczycy, nie jest jednoznaczna. Już w 1989 roku opublikowano wyniki badań sugerujących, że regularne picie kawy może działać ochronnie przed chorobami tarczycy, w tym schorzeniami autoimmunologicznymi i nowotworami tego gruczołu. Z kolei badanie kliniczne z 2017 roku z udziałem ponad tysiąca pacjentów z rakiem tarczycy nie wykazało żadnego wpływu spożywania kawy na rozwój tej choroby. Również wcześniejsze analizy z 1984 roku przeprowadzone na ludziach nie potwierdziły istotnego wpływu kawy na funkcjonowanie tarczycy. Natomiast badania z 1983 roku na młodych szczurach, którym podawano duże ilości kofeiny, ujawniły wzrost poziomu TSH i T4 oraz zaburzenia w komunikacji między przysadką mózgową a tarczycą.

Warto zaznaczyć, że aby kofeina zaczęła oddziaływać w sposób istotny na układ hormonalny człowieka, konieczne byłoby spożycie około 500 mg tej substancji – co odpowiada wypiciu pięciu filiżanek kawy w krótkim czasie. Choć przeciętna osoba nie sięga po tak duże dawki kofeiny w jednej porcji, nie można tego wykluczyć u osób stosujących środki odchudzające lub napoje energetyzujące.

 Kawa nie musi być eliminowana z diety u wszystkich osó z problemami tarczycy. Niemniej jednak, u niektórych pacjentów – zależnie od stanu zdrowia i indywidualnych reakcji – tymczasowe lub trwałe ograniczenie spożycia kawy może przynieść korzyści. Kofeina ma wpływ nie tylko na pracę tarczycy, ale również na układ krążenia, metabolizm, funkcję nadnerczy.

Warto też pamiętać, że kofeina obecna jest nie tylko w kawie, ale również w herbacie zielonej, czarnej i matcha, a także w napojach energetycznych. Ciekawym zjawiskiem jest indywidualna tolerancja na różne źródła kofeiny – niektóre osoby reagują silnym niepokojem po wypiciu zielonej herbaty lub kawy, ale dobrze tolerują np. czarną herbatę lub yerba mate. To dowodzi, że oprócz ilości kofeiny, znaczenie ma również obecność innych związków bioaktywnych zawartych w napojach.

Dla osób wrażliwych na kofeinę, które mimo to lubią smak kawy, dobrym rozwiązaniem może być kawa bezkofeinowa.

Kawa a przyjmowanie leków na tarczycę 

Kawa to napój, po który wiele osób sięga tuż po przebudzeniu – często jeszcze zanim zjedzą śniadanie. Jednak u osób przyjmujących leki na tarczycę, zwłaszcza L-tyroksynę (lewotyroksynę), poranna filiżanka kawy może znacząco zaburzać skuteczność terapii. Z punktu widzenia farmakokinetyki, aż 60–90% dawki lewotyroksyny wchłania się w jelicie czczym i krętym, a optymalne warunki dla tego procesu to środowisko kwaśne i pusty żołądek.

Badania wskazują, że przyjęcie leku równocześnie z posiłkiem – w tym z kawą – może obniżyć jego wchłanianie nawet o 50%. Oznacza to, że zamiast skutecznie wyrównywać poziomy hormonów tarczycy, organizm może otrzymywać znacznie mniejszą ilość substancji czynnej, co prowadzi do problemów z ustabilizowaniem gospodarki hormonalnej.

Dlatego zarówno w przypadku klasycznych tabletek, jak i nowszych postaci leków (żelowych czy płynnych), zaleca się przyjmowanie L-tyroksyny rano, minimum 30 minut przed śniadaniem, a najlepiej aż 60 minut wcześniej. Kawa może zaburzać ich działanie. Zalecenia zawarte w Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL) są jednoznaczne: lek powinien być przyjmowany na pusty żołądek, z odpowiednim odstępem czasowym przed jakimkolwiek posiłkiem, w tym napojami zawierającymi kofeinę, aby zapewnić prawidłowe wchłanianie leku.

Kofeina a choroba Hashimoto – podsumowanie 

Kawa, choć powszechnie lubiana i ceniona za swoje pobudzające właściwości, może stanowić wyzwanie w codziennej rutynie osób z chorobą Hashimoto. Duże znaczenie ma nie tylko ilość wypijanej kawy, ale przede wszystkim jej pora – zwłaszcza w kontekście przyjmowania leków hormonalnych. Zbyt szybkie sięgnięcie po filiżankę aromatycznego naparu po zażyciu L-tyroksyny może znacząco zaburzyć jej wchłanianie i skuteczność terapii.

Warto również pamiętać, że kofeina to nie tylko kawa – obecna jest w wielu innych napojach, a jej nadmiar może nasilać niektóre objawy związane z tarczycą. Mimo to, u osób dobrze tolerujących kofeinę, umiarkowane spożycie kawy nie musi być przeciwwskazane. Rozważne podejście, obserwacja reakcji organizmu oraz konsultacja z lekarzem lub dietetykiem pozwolą cieszyć się smakiem kawy bez szkody dla zdrowia.

Bibliografia: 

1. Zapalenie Tarczycy Hashimoto, Czy można pić kawę w Hashimoto? Prawda i mity, 26/9/2018, http://www.tarczycahashimoto.pl/blog/czy-mozna-pic-kawe-w-hashimoto-prawda-i-mity, dostęp: 03.06.2025 r.
2. Spindel ER, Wurtman RJ, McCall A, et al. Neuroendocrine effects of caffeine in normal subjects. Clin Pharmacol Ther. 1984;36(3):402-407. doi:10.1038/clpt.1984.195; 
3. Clozel M, Branchaud C, Tannenbaum G, Dussault J, Aranda J. Effect of caffeine on thyroid and pituitary function in newborn rats. Pediatric research. 1983;17(7):592-595. doi:10.1203/00006450-198307000-00015
4.  Linos A, Linos DA, Vgotza N, Souvatzoglou A, Koutras DA. Does coffee consumption protect against thyroid disease? Acta Chir Scand 1989; 155: 317-20.
5. Han MA, Kim JH. Coffee Consumption and the Risk of Thyroid Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis. Int J Environ Res Public Health. 2017 Jan 27;14(2):129. doi: 10.3390/ijerph14020129. PMID: 28134794; PMCID: PMC5334683.